Artificiële Intelligentie (AI) beïnvloedt onze cultuur diepgaand. Daarom is het belangrijk dat AI voor óns werkt en niet andersom. Dat kan alleen als de we de kracht van creativiteit beschermen en deze benutten om de snelle ontwikkeling van AI bij te sturen. Daar is urgent actie voor nodig, ook van de overheid. Dat staat in een advies van de Raad voor Cultuur aan regering en parlement. Het advies is gericht aan minister Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en is vandaag gepresenteerd in Den Haag.
Beeld: Raad voor Cultuur
Kunstzinnig boven Kunstmatig
AI levert veel inspiratie op, maar de snelle opkomst ervan gaat ook gepaard met grote zorgen. Dit komt voort uit de manier waarop AI wordt ontworpen en ontwikkeld, stelt de raad. De ontwikkeling van AI is grotendeels in handen van een klein aantal, hoofdzakelijk Amerikaanse bedrijven, die vooral gericht zijn op het maken van zoveel mogelijk winst. "Als Raad voor Cultuur hebben we hier ernstige zorgen over", zegt voorzitter Kristel Baele, "Juist omdat het hier bij uitstek om een culturele technologie gaat, zou de ontwikkeling daarvan niet winstgedreven moeten zijn, maar waardengedreven. Daar kunnen we zelf ook invloed op uitoefenen. Dit is het moment voor overheid en sector om gezamenlijk de kracht van creativiteit te beschermen én deze hiervoor te benutten."
Stimuleringsprogramma
De raad adviseert om te investeren in een stimuleringsprogramma 'Naar een Europese AI-cultuur', naar voorbeeld van de Groeifondsprojecten. Dat programma moet ruimte geven aan de sector om in samenwerking met overheid en bedrijfsleven verder te werken aan publieke alternatieven voor de huidige technologie. Dat gebeurt nu al kleinschalig, maar hier ligt een grote kans als we de innovatieve kracht van de creatieve industrie weten in te zetten.
Regeringscommissaris en maatschappelijke taskforce
Daarnaast pleit de raad in het advies voor een regeringscommissaris AI. Deze kan een aanjaagfunctie vervullen om in samenwerking met de verschillende departementen te komen tot een overheidsbrede integrale aanpak van AI-beleid. Deze regeringsfunctionaris kan gevoed worden met signalen uit veld. Die kunnen via een door de sector te initiëren maatschappelijke taskforce AI en cultuur worden opgehaald en doorgegeven.
Culturele data
De raad ziet AI inherent als een culturele technologie. Alle AI-modellen zijn immers getraind op basis van culturele data en die zijn ooit door creatieve makers bedacht en samengesteld. Die online data vertegenwoordigen een immense culturele en maatschappelijke waarde. Ook de culturele makers van nu zetten AI in voor hun creatieve processen, maar uit cijfers blijkt dat ze met name door generatieve AI steeds minder opdrachten krijgen.
Contentheffing
De raad vindt het cruciaal dat er eerlijke vergoedingen komen voor het gebruik van culturele data door AI-bedrijven. Ook het Europees Parlement riep daar al toe op. Het advies pleit voor het invoeren van een contentheffing voor AI aanbieders. Zodra zij hun generatieve AI-systeem aanbieden op de Nederlandse markt krijgen zij de wettelijke verplichting om te betalen voor het gebruik van culturele data. De heffing kan dus direct in Nederland worden geïnd. De collectieve opbrengsten van deze heffing komen ten goede aan makers en de culturele en creatieve sector. Dat kan bijvoorbeeld via het systeem van collectieve beheersorganisaties, zoals bijvoorbeeld de BumaStemra.
Het advies “Kunstzinnig boven kunstmatig, naar een waardengedreven toepassing van AI voor de culturele en creatieve sector” is voorbereid door een commissie van deskundigen onder voorzitterschap van Martijn van der Steen. Andere leden van de commissie zijn: Abdelhadi Baaddi, Danielle Arets, Martin Senftleben, Tom van de Wetering en Wike Been.