Meer dan kunst: wat kunst en cultuur betekenen voor onze samenleving
Voorzitter Kristel Baele blikt vooruit
Met het nieuwe werkprogramma 2026-2027 kijkt de Raad voor Cultuur vooruit naar de onderwerpen die de komende periode om aandacht vragen. Een van de thema’s die de raad zelf agendeert, draagt voorlopig de werktitel Meer dan kunst. Daarin onderzoekt de raad wat kunst en cultuur kunnen betekenen voor onder meer gezondheid, onderwijs en economie. Voorzitter Kristel Baele vertelt waarom juist nu het moment is om die bredere betekenis beter in beeld te brengen.
Voorzitter Kristel Baele
Waarom krijgt Meer dan kunst een plek in het nieuwe werkprogramma?
“Er komt steeds meer concreet en wetenschappelijk onderbouwd bewijs dat kunst in al haar verschijningsvormen bijdraagt aan gezondheid en welzijn, aan studiesucces en zelfvertrouwen van jongeren en aan de economische ontwikkeling van een regio.
Neem bijvoorbeeld kinderen die moeite hebben met taal of rekenen en daardoor hun motivatie of zelfvertrouwen verliezen. Als zij ontdekken dat ze wél kunnen uitblinken in dans, theater of muziek, krijgen zij vleugels. Ze krijgen weer plezier in leren en vertrouwen in zichzelf. Een moeder zei eens tegen mij: ‘Ik heb een ander kind. Mijn dochter is weer vrolijk en levenslustig.’ Dat laat heel mooi zien wat kunst kan doen.
“Neem bijvoorbeeld kinderen die moeite hebben met taal of rekenen en daardoor hun motivatie of zelfvertrouwen verliezen. Als zij ontdekken dat ze wél kunnen uitblinken in dans, theater of muziek, krijgen zij vleugels.”
Ook in de zorg zien we zulke effecten. Muziek kan bijvoorbeeld helpen bij de voorbereiding op en het herstel na een operatie. Dans en beweging kunnen nieuwe manieren bieden om contact te maken met mensen van wie het spraakvermogen door ziekte is aangetast. En ook de economische betekenis van culturele voorzieningen en grote culturele evenementen voor steden en regio’s is inmiddels op veel plekken onderzocht en in kaart gebracht.”
Wat wil de raad met dit advies onderzoeken?
“De afgelopen tien jaar zijn op allerlei plekken initiatieven en pilots ontstaan waarin de effecten van kunst en cultuur op gezondheid, onderwijs en economie zijn onderzocht. Veel daarvan zijn ook wetenschappelijk gevolgd.
Daardoor is inmiddels veel kennis en expertise beschikbaar. Voor de raad is dit een goed moment om die inzichten bij elkaar te brengen en er als het ware boven te gaan hangen. Welke patronen zien we? Wat werkt, voor wie en waarom? Maar ook: wat belemmert succesvolle initiatieven om verder te groeien of op grotere schaal te worden toegepast?
We willen dus niet alleen laten zien dát kunst en cultuur betekenis hebben op andere terreinen, maar vooral beter begrijpen onder welke omstandigheden die betekenis tot haar recht komt.”
Beeld: © De Schaapjesfabriek / Theater aan het Spui
Waarom is het belangrijk om juist die bredere maatschappelijke betekenis van kunst en cultuur zichtbaar te maken?
“Er wordt nog te vaak gedacht of gezegd dat kunst en cultuur buiten de samenleving zouden staan, of vooral iets zouden zijn voor een elite. Dat is een misvatting.
Zonder ‘samen’ is er geen samen-leving. En cultuur is juist een van de manieren waarop we dat samen vormgeven en onderhouden. Dat werd tijdens de pandemie heel zichtbaar. Mensen gingen massaal filmpjes delen met eigen sketches, huiskamer karaoke of zelfgemaakte liedjes, verhalen en dansmoves. En dat allemaal omdat we behoefte hadden aan contact, troost, plezier en een uitlaatklep.
“Zonder ‘samen’ is er geen samen-leving. En cultuur is juist een van de manieren waarop we dat samen vormgeven en onderhouden.”
Kunst en cultuur zijn dus niet iets wat naast de samenleving bestaat. Ze maken er wezenlijk deel van uit. Met Meer dan kunst willen we die betekenis beter zichtbaar maken en onderzoeken wat ervoor nodig is om de kracht van kunst en cultuur ook op andere maatschappelijke terreinen beter te benutten.”